Anafilaksi nedir?
Anafilaksi (alerjik şok) yaşamı tehdit eden sistemik bir alerjik reaksiyondur. Acil müdahale edilmediği durumda ölümcül olabilmektedir. Hekimlerle birlikte hasta ve ailelerin de anafilaksi semptomları hakkında ve acil müdahale hakkında bilgi sahibi olmaları oldukça önemlidir.
Anafilaksiye tedavsinde kullanılan temel ilaç “adrenalin” dir. Bu nedenle hastalar ya da yakınları yanlarında mutlaka adrenalin oto-enjektör taşımaları gereklidir. Anafilaksi geçiren hastalar kolayca tanınması ve hızlı tedavi imkanı sağlaması açısından üzerinde tanımlayıcı işaretler (kolye, bileklik vb) taşıması da ayrıca çok önemlidir.
Anafilaksinin Belirti ve Bulguları Nelerdir?
Anafilaksi sorumlu alerjene maruz kalındıktan sonra dakikalar içerisinde gelişen bir tablodur. Bazı durumlarda (ör: dana eti alerjisi, besin ilişkili egzersizle tetiklenen anafilaksi) anafilaksi bulguları birkaç saat sonra ortaya çıkabilmektedir.
Klinik bulgular;
- Cilt bulguları (Kızarıklık, kaşıntı, deride kabarıklık, gözde ya da dudaklarda şişme)
- Solunum sistemi (Burun akıntısı, hapşırık, nefes darlığı, öksürük, göğüste tıkanıklık hissi ve hışıltı, morarma)
- Dolaşım sistemi (Tansiyon düşmesi, çarpıntı, nabız sayısında azalma ya da artış, baş dönmesi, halsizlik ve şok)
- Sindirim sistemi (Ağız ve boğazda şişme, yutma zorluğu, kusma, ishal, mide krampları)
Anafilaksi Sebepleri Nelerdir?
- Besinler
- İlaçlar
- Böcek sokmaları
- Latex
- Egzersiz
- Radyokontrast meddeler
- Nedeni bilinmeyen
Bazen anafilaksi tablosu bazı faktörlerin bir araya gelmesi ile ortaya çıkar. Örneğin egzersizin tetiklediği besinlerle ilişkili anafilakside normal zamanda sorunsuz tüketilen bir besin, alımdan hemen sonra ağır egzersiz yapılması durumunda anafilaksiye neden olmaktadır.
Anafilaksi Tedavisi Nasıldır?
Tedavinin en önemli basamağı ve ilk kullanılacak ilaç ADRENALİN’dir. Yaşam kurtarıcı olan adrenalin anafilaksi semptomları ortaya çıkar çıkmaz intramusküler olarak (kas içine) uygulanmalıdır.
Sağlık ekibini bekleyecek ya da sağlık kurumuna gidene kadar hastaların kendilerinin uygulayabildikleri adrenalin oto-enjektörler bulunmaktadır. Daha önce anafilaksi geçirmiş olan her hasta mutlaka yanında adrenalin oto-enjektör bulundurmalıdır. Tek kullanımlık olan bu oto-enjektörler hasta tarafından uyluk bölgesine (elbise üzerinden de olabilir) yapılmalıdır. Ardından hastalar en yakın sağlık kuruluşuna tedavisinin devamı için başvurmalıdır.
Anafilaksi geçiren hastalara tıbbi tedavi yapılmasının ardından sorumlu etkenin tespiti ve anafilaksinin tekrarının önlenmesi oldukça önemlidir.
Önlemler;
Alerjenlerden kaçınma
Anafilaksiye neden olan alerjenler tespit edilmeli ve hastanın sorumlu alerjenden kaçınması gerekmektedir. İlaç alerjisi olan hastalar hekime gittiğinde mutlaka alerjisi olduğu ilacı hekimine söylemelidir. Arı sokmasına bağlı anafilaksi geçiren hastalarda alerjen immünoterapi tedavisi uygulanmaktadır.
Etiket okuma
Bu konuda karşılaşılan en önemli sorun besin alerjisi olan hastalarda yaşanmaktadır. Alerjisi olduğu besinden korunma açısından hasta ve hasta yakınları çok iyi bilgilendirilmelidir. Diğer yandan marketlerde satılan gıdalar çok farklı katkı maddeleri içermektedir. Bu hastalar için önemli bir tehlike oluşturmaktadır. Etiket içerikleri hasta ve hasta yakınları tarafından çok dikkatli okunmalıdır.
Ev dışında dikkat edilmesi gerekenler
Besin alerjisi olan hastalarda bir diğer risk de ev dışında gıdaların tüketilmesi sırasında ortaya çıkmaktadır. Okul, restoran, otel gibi yerlerde yenilen yemeklerde alerjen uyarıları bulunmayabilir, bu yerlerde yemek hazırlayan ya da servis yapan kişilerin besin alerjisi konusunda yeterli bilgisi olmayabilir. Dolayısıyla hasta ve hasta yakınları bu gibi yerlerde çok dikkatli olmalı ve geniş kapsamlı bilgilendirme yapmalıdır.
Anafilaksi geçiren hastalara daha hızlı tanı konulabilmesi için üzerlerinde belirteç (kolye, bileklik) taşımaları riskleri en aza indirir. Ayrıca yazılı eylem planı ile reaksiyon geçirenlerin neler yapabileceği konusunda rehberlik edebilecek dokümanlar hekim tarafından sağlanmalıdır.
Adrenalin Oto Enjektör
Adrenalin oto-enjektörü, anafilaksi geçiren ve geçirme riski olan hastaların (arı alerjisi, gıda alerjisi vb) beklenmeyen anafilaktik reaksiyonlarının gelişmesi durumunda acil tedavisi için (hastaneye ulaşıncaya kadar) geliştirilmiş bir otomatik şırıngadır. Hasta tarafından kendi kendine uygulanabilecek şekilde yapılmıştır.
Sadece hekimler tarafından reçete edildikten sonra alınmalıdır. Adrenalin oto-enjektörü hekim tarafından hastaya uygun dozda reçete edildikten sonra kullanılmalıdır. Oto-enjektörün kullanımı ile ilgili hekim tarafından bilgilendirme yapılmalıdır. İnternet ortamındaki kullanım videoları da belirli aralarla izlenerek bu konudaki bilgilerin güncel olarak tutulması önemlidir
Alerjen İmmünoterapi (aşı tedavisi)
Arı sokmalarına bağlı anafilaksi geçiren hastalar mutlaka aşı programına alınmalıdır. Besin alerjisi olan hastalarda da oral alerjen immünoterapi bazı besinler için etkinliği gösterilmiş bir tedavi yöntemidir. Bu yöntem ile oldukça iyi sonuçlar alınmaktadır.
Anafilaksi benzeri durumlar
Yabancı bir madde ile karşılaşma sonucunda da anafilaksi tablosuna benzer reaksiyonlar (anafilaktoid reaksiyon) gelişebilir. Bu reaksiyonlar IgE aracılıklı değildir ve önceden hastanın duyarlılaşması gerekmemesidir. Anafilaksi benzeri reaksiyonlar daha önce alerji öyküsü olmayan kişilerde de gelişebilmektedir (radyo kontrast maddeler, vb). Bu reaksiyonların anafilaksiden ayırımı ve tedavisi alerji immünoloji uzmanlarınca gerekli testler yapıldıktan sonra yapılabilir.